روزنامه سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگــی
 -  - 
25 اسفند 1394  |  فرهنگ و هنر  |  کد خبر: 7818
0
0
نخستین جشنواره توسعه گردشگری روستایی ریکنده امروز برگزار می‌شود
بازنمایی زندگی روستایی در یک روز
اشکان جهان‌آرای- نخستین جشنواره توسعه گردشگری روستایی «ریکنده» در روستایی با همین نام از توابع دهستان کوهساران واقع در بخش مرکزی شهرستان قائمشهر و با همیاری اهالی روستا و تلاش شورای اسلامی، پایگاه مقاومت و دهیاری این روستا، بخشداری بخش مرکزی، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی قائمشهر، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران و تعدادی از فعالان فرهنگی منطقه برگزار می‌شود. ریکنده را با نام یکی از محصولات بومی استان مازندران به نام «شکر قرمز» می‌شناسند. این روستا از دهه‌ها پیش، باکیفیت‌ترین شکرقرمز مازندران را تولید می‌کرد. در ماه‌های دی و بهمن این روستا محل حضور بسیاری از علاقه‌مندان به این محصول بومی است.
شادی اجتماعی را به جامعه برگردانیم
اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران از زمان حضور «دلاور بزرگنیا» در راس هرم مدیریتی این نهاد، نگاه ویژه‌ای بر جشنواره‌های بومی و آیینی دارد. این نهاد در برگزاری جشنواره توسعه گردشگری روستایی ریکنده نیز پای کار آمده و از برگزاری حمایت کرده است. «دلاور بزرگن‌یا» در گفت‌وگو با همدلی درباره دلیل تمرکزش بر این جشنواره‌های بومی و محلی اظهار کرد: نقش این اداره کل سیاستگذاری و هدف‌گذاری‌هایی است که زمینه انجام ماموریتش را که حفظ میراث معنوی است بیش از پیش فراهم کند. یکی از این راه‌ها حمایت از جشنواره‌های بومی محلی است.
وی با اشاره به نوروز به عنوان یک آیین گران‌بها و میراث معنوی اظهار کرد: این آیین‌ها زمانی قابل ارزش است که فراگیر باشد و نقشش را در حیات جامعه ایفا کند. خوشبختانه به صورت خودجوش از حوزه‌های مختلف شهری و روستایی این اقبال وجود دارد. اداره کل میراث فرهنگی هم بیشتر به دنبال این است که مفاهیم اساسی این پیام معنوی در حوزه نوروز، یعنی نو شدن ظاهر و باطن و تعادل‌بخشی به روابط اجتماعی، دید و بازدید و همه کارکردهایی که باعث نشاط جامعه می‌شود و به دنبالش هستیم را با کمک این برنامه‌ها بازتعریف کند.
این مسئول خاطرنشان کرد: امسال در همه حوزه شهری به اشکال مختلف و با هنرهای جذاب به استقبال نوروز رفتند. اما مناطق روستایی هم باید مورد توجه باشد. یکی از نقاطی که به خاطر علاقه و حمایت شورای اسلامی روستا و تعدادی از فعالان فرهنگی منطقه ظرفیت لازم برای تعریف یک جشن همگانی را داشت، ریکنده شهرستان قائمشهر است. بنابراین اداره کل هم به اندازه خود در برگزاری این رویداد سهیم شد.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران گفت: نکته قابل توجهی در 200 سال اخیر جامعه ما وجود دارد. این‌که ما دچار یک چرخش فرهنگی شدیم. عزاهای ما همگانی و شادی‌های ما خصوصی شد. در حالی‌که در جامعه ایرانی دقیقا نقطه مقابل ین وضعیت دیده می‌شد. شادی در کنار حق‌طلبی، خداجویی، تبار و رشادت از عناصر هویت‌بخش ایرانی بود. این شادی‌های همگانی باید شکل بگیرد. باید آن‌چه که مال خودمان است به جای برگردد و این اتفاق، یعنی همگانی شدن شادی دارد می‌افتد.
بزرگنیا افزود: 27 اسفند بی‌تردید خواهید دید که مردم روستای ریکنده و شاید اهالی حوالی این روستا چطور شادی‌ها را در محیط همگانی ارائه می‌کنند. برپا شدن شادی‌ها در محیط‌های سربسته همواره نگرانی‌هایی فرهنگی را ایجاد می‌کرد. اما این شادی‌ها وقتی اجتماعی می‌شود، جامعه استانداردهای خود را تحمیل می‌کند. بنابراین هم هم حقیقی‌تر و کنترل شده است. با این روش از این چرخش فرهنگی 200 سال اخیر فاصله می‌گیریم
وی اظهار کرد: شناسایی و احیای میراث معنوی ما اهمیت دارد که در راس این داشته‌ها نوروز قرار دارد. تلاش می‌شود در درازمدت با باززنده‌سازی اعیاد و جشن‌ها که بتوانیم عنصر شادی که هویت مردم این سرزمین بود را در قالب جشن‌های اجتماعی به جامعه برگردانیم.
رونق گردشگری با تکیه بر اقتصاد بومی
عضو شورای اسلامی روستای ریکنده نیز در گفت‌وگو با همدلی برگزاری هر ساله این جشنواره در چشم‌انداز ما قرار دارد، اظهار کرد: هدف از برگزاری این جشنواره آشنا کردن نسل جدید با فرهنگ و سبک زندگی پیشینیان است. فرآوری نیشکر هنوز در این روستا انجام می‌شود. اما شکل اجرای آن با گذشته فرق دارد. در این جشنواره تلاش می‌شود که فرآیند سنتی تولید شکرقرمز به مردم نشان داده شود.
«عبدالرزاق هدایتی» اظهار کرد: اما در کنار به نمایش درآوردن سبک اقتصاد بومی روستا، هدف دیگری را هم دنبال می‌کنیم. استفاده از این ظرفیت‌های بومی برای رونق گردشگری روستایی یکی از نکاتی است که توسط شورای سیاستگذاری جشنواره مد نظر قرار گرفته است. به دنبال این هستیم که ریکنده را به عنوان یکی از ایگاه‌های اقتصاد بومی روستایی مطرح کنیم.
از نیشکر تا شکرقرمز
گیاه نیشکر 2 نوع است. یک نوع آن قدیمی است که نیشکر یکساله نام دارد و نوع دیگر به نیشکر 7ساله معروف است که ضخیم‌تر و پرآب‌تر از نوع اول است. امروزه کشت نیشکر 7 ساله در ریکنده رواج بیشتری دارد. در زبان بومی به نیشکر «لَلِه شیرین» و به کشتزار نیشکر «لَلِه‌جار» گفته می‌شود. فصل برداشت نیشکر هم زمستان است. پس از برداشت ساقه‌ها برای آب‌گیری جدا می‌شوند.
فرآوری سنتی
در این روش که در گذشته کاربرد‌ داشت، ابتدا ساقه‌های نیشکر در اندازه‌های تقریبی 20 سانتی‌متری تکه‌تکه می‌کردند را در میان چوبی استوانه‌ای شکل به نام «کِلوادار» قرار می‌دادند. «کلوادار» معمولاً از تنه درخت ممرز تهیه می‌شد. در میان این چوب استوانه‌ای، تیرکی به نام «کِلواتیر» قرار داشت که یک سر آن درون چوب و سر دیگر آن را به گاو یا اسب می‌بستند و حیوان با چرخیدن خود تیرک را هم می‌چرخاند. با چرخش تیرک، نیشکرهای 2 نیم شده بر اثر فشار تیرک با سطح جانبی کلوادار آب‌ خود را از دست داده و از حفره‌ای به نام «شال گَلیا» به ظرف دیگر ریخته می‌شد. شخصی هم روی وسیله‌ای به نام «دِبرار» می‌نشست و با چوب حیوان را وادار به چرخیدن می‌کرد.
پس از آبگیری نیشکر تفاله‌های آن را جدا می‌کردند و آب آن را درون ظرف تو خالی چوبی به نام «نوکا» می‌ریختند. پس از پر شدن آن آب نیشکر را با کاسه درون ظرف بزرگ مسی به نام «دِگ» می‌ریختند. برای پر کردن دیگ مسی که گنجایش 85 تا 90 لیتر آب نیشکر را داشت باید صبح تا غروب کار می‌کردند. محل پخت نیشکر هم «کِلواسر» نام داشت.
فرآوری مکانیزه
با دستگاه‌های جدید که با نیروی برق کار می‌کنند، در 15 دقیقه می‌توان 85 تا 90 لیتر آب را از نیشکر جدا کرد. پس از آبگیری در هر 2 نوع، فرآوری آب نیشکر به یک شکل انجام می‌شود. پس از تصفیه آب نیشکر که به آن «پِرزوزَنی» گفته می‌شود، آب نیشکر را درون دیگ ریخته و روی شعله قرار می‌دهند تا به نقطه جوش برسد. با وسیله‌ای چوبی به نام «کِترا»، آب نیشکر را هم می‌زنند. این کار 5 تا 6 ساعت زمان نیاز دارد تا در نهایت شکر قرمز به دست بیاید. در این چند ساعت کار محصولاتی از قبیل کف نیشکر و شیره نیشکر یا «روشکر» نیز به‌دست می‌آید.
شناساندن فرصت‌های گردشگری روستای ریکنده
«علی صادقی» یکی از اعضای ستاد برگزاری این جشنواره است که طراحی برنامه را بر عهده دارد. با او درباره جزییات این جشنواره گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌خوانید.
آقای صادقی، محوریت جشنواره گردشگری است یا آنکه بر اقتصاد نیشکر در روستا تمرکز شده است؟
هدف جشنواره تقویت اقتصاد بومی با شناساندن به جامعه مشتاق به گردشگری روستایی است. در واقع با یک تیر چند نشان قرار است بزنیم. یکی شناساندن اقتصاد سنتی به نسل جدید است. دیگری معرفی جاذبه‌های فرهنگی و اقتصادی خود روستا و فرصت‌های گردشگری اطراف آن به علاقه‌مندان است. هدف دیگر هم توجه به فرهنگ بومی مازندرانی است.
دستگاه‌ سنتی فرآوری نیشکر همچنان در روستا وجود داشت؟
نه. این دستگاه‌ به همان شیوه سنتی با کمک قدیمی‌های روستا از جمله استاد «احمد شفایی» ساخته شد. به خاطر سنتی بودن روش ساخت، بیش از 2 ماه زمان صرف شد. علاوه بر «کلوادار»، دستگاه سنتی «پادَنگ» نیز ساخته شد و در محل برگزاری جشنواره قرار گرفت. امروز از هر 2 دستگاه در جشنواره استفاده می‌شود تا نسل جدید با شکل کار کردن این دستگاه‌های سنتی آشنا شوند. این دستگاه‌ها قرار است در جای خود باقی بمانند. دستگاه‌های دیگری از مشاغل سنتی مازندران مانند «تِلِم» و ادوات شخم و شیار زمین نیز در اندازه‌های واقعی به نمایش در می‌آید و استفاده می‌شود.
بخش‌های دیگری هم برای جشواره در نظر گرفته شد یا صرفاً به نیشکر اختصاص دارد؟
عنوان برنامه «توسعه گردشگری روستایی ریکنده» است. بنابراین صرفاً به فرآوری نیشکر توجه نکردیم. بسیاری از عناصر فرهنگی زندگی بومی مازندرانی را در این جشنواره می‌توان دید. چون هدف نشان دادن سبک زندگی روستایی مازندران است. اجرای موسیقی محلی توسط گروه موسیقی «روجا» به خوانندگی «نورالله علیزاده» و سرپرستی «فاضل میری»، برگزاری انواع بازی‌های محلی، مسابقه تشت‌نوازی برای خانم‌ها، اجرای موسیقی پاپ محلی توسط «اِبی ابراهیمی»، برپایی غرفه‌های فروش صنایع دستی و مواد غذایی بومی، پخت نان محلی و آش در محل برگزاری جشنواره و چند برنامه فرهنگی دیگر را هم در جشنواره گنجاندیم تا یک بسته کامل از زندگی مازندرانی را در یک روز ارائه دهیم.
استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع میباشد. طراحی و اجرا توسط: هنر رسانه